Autoriteiten hadden al jaren eerder kunnen en moeten optreden tegen de webshop Funcaps. Dat zeggen meerdere deskundigen tegen Nieuwsuur. De eigenaren verkochten via de site designerdrugs en namaakmedicijnen. Afgelopen november kwam aan het licht dat mogelijk meerdere mensen zijn overleden na het gebruik van die middelen. Het Openbaar Ministerie onderzoekt 58 verdachte sterfgevallen.

Uit onderzoek van Nieuwsuur blijkt nu dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), die toeziet op de illegale handel van geneesmiddelen, al in 2020 de eerste melding over Funcaps van de politie ontving. In de loop der jaren kwamen er nog meer meldingen binnen. Toch duurt het sinds die eerste melding nog vijf jaar voordat de website offline wordt gehaald en de eigenaren worden opgepakt. Veel te laat, zeggen deskundigen die Nieuwsuur sprak.

De IGJ zegt dat zij in die jaren onvoldoende juridische aanknopingspunten hadden om op te treden: “Het ging toen om research chemicals en designerdrugs, die niet vielen onder de Geneesmiddelenwet en/of Opiumwet.”

Maar gezondheidsrecht-deskundigen oordelen dat de inspectie wel degelijk voldoende mogelijkheden had om in te grijpen.

De website van Funcaps is inmiddels offline, maar Nieuwsuur weet de site vanaf 2020 terug te halen. Daarop is onder meer te lezen: ‘Op zoek naar rustgevende middelen? Koop benzodiazepinen online bij Funcaps’.

“Dit is geneesmiddelenreclame, en dat is verboden”, oordeelt farmaceutisch advocaat en voormalig-inspecteur van de IGJ, Hanneke Later-Nijland. “Op het moment dat je een product presenteert als geneesmiddel, dan is het juridisch ook een geneesmiddel.”

Hoogleraar gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit Martin Buijsen, is het daar mee eens. Hij noemt het onbegrijpelijk dat er pas in 2025 actie is ondernomen. “Op de website in 2020 zie je al productomschrijvingen die sterk de suggestie wekken dat het om geneesmiddelen gaat.”

Zo werden middelen als benzodiazepinen aangeprezen als “rustgevend” en “slaapverwekkend”, met mogelijke effecten als ontspanning van spieren en vermindering van stress en depressiviteit. Volgens de deskundigen wekt Funcaps daarmee de indruk dat het om geneesmiddelen gaat. “Als er ook maar een zweem is van het zijn van een geneesmiddel, dan is het een geneesmiddel”, zegt Buijsen.

Justitie verwijt de eigenaren Jord en Stefan dat zij wisten dat hun nepmedicijnen leidden tot verslavingen en mogelijk tientallen sterfgevallen. Dat blijkt uit onderlinge appjes:

Via de Geneesmiddelenwet had de inspectie de bevoegdheid om in te grijpen. “Men kan proberen die website uit de lucht te halen en boetes opleggen, contact opnemen met politie en justitie en melden dat ze geneesmiddelen verkopen zonder handelsvergunning”, zegt hoogleraar Buijsen.

Farmaceut en jurist John Lisman wijst erop dat de eigenaren van Funcaps niet bevoegd waren om geneesmiddelen te verhandelen. “Ze hadden geen vergunning en de producten zijn niet geregistreerd. Daarmee was verhandeling niet toegestaan. Dat zou op zichzelf al voldoende moeten zijn om op te treden.”

“Ze hadden de stoffen ook in beslag kunnen nemen om de volksgezondheid te beschermen”, zegt Later-Nijland. “Ik begrijp heel goed dat autoriteiten vaak onderbezetting hebben. Tegelijkertijd denk ik dat dit hoog bovenaan je prioriteitenlijst moet staan.”

‘Not for human consumption’

Volgens de eigenaren van Funcaps is hun verkoop wel legaal. Het gaat om zogenoemde ‘research chemicals’, zeggen ze: stoffen die uitsluitend bedoeld zijn voor onderzoek en niet voor menselijke consumptie. Voor onderzoekmedicijnen heb je geen vergunning nodig.

Maar volgens de deskundigen is het overduidelijk dat de middelen wel voor consumenten bedoeld zijn. “Op de website staat immers ook dat het effecten heeft, maar die treden alleen op als je het middel inneemt”, zegt Later-Nijland.

Nabestaanden vertellen Nieuwsuur dat zij zich al langer afvragen hoe het mogelijk is dat de webshop zo lang kon blijven doorgaan.

“Het is verschrikkelijk frustrerend. In 2020 leefde mijn zoon nog,” zegt Lydia Bottenburg, die haar zoon Mathias in 2021 verloor. “Dat nu blijkt dat autoriteiten het al wisten en eerder hadden kunnen optreden is tenenkrommend.”

Een gemiste kans

Er blijkt nog een belangrijk aanknopingspunt: de politie doet in 2022 een inval bij Funcaps. Ze nemen middelen in beslag, die het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) onderzoekt.

Maar uit rechterlijke stukken blijkt dat het NFI aangeeft dat er sprake is van slechts een “beperkt onderzoek”. Het toetst het materiaal niet aan de Geneesmiddelenwet. Dat het OM dat nooit heeft laten onderzoeken is een gemiste kans, vindt John Lisman.

“Ik vind een gemiste kans zelfs misschien wel een understatement”, zegt Later-Nijland. “Er is hier wel nogal wat gebeurd: er was een duidelijk vermoeden dat het ging om geneesmiddelen.”

De advocaat van de verdachten wilde niet reageren.

Reactie IGJ & Openbaar Ministerie

IGJ: “In de loop der tijd volgden nog enkele meldingen, waarbij de IGJ tegen dezelfde beperkingen aanliep. Vanwege onze zorgen hierover hebben we hier aandacht voor gehouden en deze gedeeld met betrokken partijen. Het resultaat hiervan is dat we het dossier met onze bevindingen begin 2025 hebben overgedragen aan de Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de NVWA.”

Het Openbaar Ministerie wil niet voor camera reageren zolang het onderzoek naar Funcaps nog loopt.