Gebedsgenezing, duiveluitdrijving, kindermishandeling: om de zoveel tijd komen dit soort verhalen over sektes naar buiten. Hulpinstanties en de overheid komen vaak niet, of veel te laat, achter misstanden binnen de gesloten organisaties. Veertien burgemeesters in Twente dringen daarom in een brandbrief aan op strengere wetgeving rond sektes. Waarom nu pas? En waarom is het zo moeilijk om hier grip op te krijgen?

“Het is een mooi begin, maar met zo’n brief zijn we er nog niet”, zegt Evelien Vaags, die als geen ander weet wat lidmaatschap van een sekte met je doet. Op 6-jarige leeftijd kwam zij met haar ouders terecht bij Pater Pio, een christelijk genootschap in het Twentse Tubbergen dat wordt geleid door de 85-jarige gebedsgenezeres Trees P.

In de jaren 90 kreeg P. al drie maanden cel omdat ze tijdens een duivelsuitdrijving in de oren van een volgeling had geknipt. Die volgeling was de moeder van Vaags. Als volwassene wist Vaags uit de sekte te stappen, maar de organisatie is nog altijd actief.

Na recente berichtgeving over de sekte in RTV Oost en De Twentsche Courant Tubantia, stelde de gemeente Tubbergen afgelopen mei een onderzoek in. Maar burgemeester Anko Postma en dertien collega’s uit de regio slaan nu ook alarm bij de overheid. In de brandbrief, gericht aan de minister van Justitie en Veiligheid, schrijven ze: “Gemeenten ontvangen signalen over destructieve sektes, maar de huidige wetgeving biedt onvoldoende instrumenten om hierop effectief te handelen.”

Ernstige gevolgen

In Nederland zijn naar schatting enkele honderden sektes actief. De gevolgen voor mensen die erin verstrikt raken, zijn vaak ernstig, zegt sekte-expert Arjan van Dijk. “Gezinnen worden uit elkaar gerukt, er zijn mensen die seksueel worden misbruikt. Sommigen worden financieel uitgebuit of moeten werken onder dwang, en er kan geweld plaatsvinden.”

Hoewel het nu Twentse burgemeesters zijn die aan de bel trekken, zijn misstanden binnen sektes geen Twents probleem, benadrukt Van Dijk. “Het komt overal voor, maar je ziet wel dat dit soort groepen vaker op het platteland neerstrijken. Bijvoorbeeld omdat vastgoed daar goedkoper is, er meer ruimte is en minder toezicht, gevoelsmatig.”

Journalist bij RTV Oost Jan Colijn dook in de praktijken van sekte Pater Pio. De grote vraag volgens hem is: hoe heeft dit zo lang kunnen doorgaan? “We hebben gereconstrueerd dat er meer dan twintig momenten waren waarop er ingegrepen had kunnen worden, maar eigenlijk heeft niemand die rol opgepakt.”

Ook slachtoffer Vaags zegt dat deze brief van de burgemeesters te lang op zich heeft laten wachten. “Ik heb me echt in de steek gelaten gevoeld. Want die gemeentes hebben het wel gezien, maar ze hebben weggekeken. Zo voelt het voor mij.”

Burgemeester Postma zegt dat hij het gevoel van Vaags begrijpt. “Ik ben nu twee jaar burgemeester en ik merk dat we hier met zijn allen iets aan moeten doen. Ik voel me verantwoordelijk, en mijn dertien collega’s ook. Omdat er te weinig wetgeving is, heeft dit zo lang kunnen doorgaan.”

Vrijheid van godsdienst

Een van de problemen die de burgemeester noemt, is de “verkokering” van de betrokken organisaties. “Als het om financiële uitbuiting gaat is het de fiscus, het kan de Inspectie voor de Gezondheidszorg zijn, een afdeling binnen de gemeente, of Veilig Thuis. Al die instanties doen ontzettend hun best, maar het komt niet bij elkaar.”

Sekte-expert Van Dijk beaamt dit, maar noemt ook een ander probleem: terughoudendheid bij instanties om in te grijpen bij religieuze organisaties. “Vrijheid van godsdienst is een groot goed dat we moeten beschermen, maar het mag natuurlijk geen vrijbrief zijn om andere rechten met voeten te treden. Mensen hebben recht op medische zorg, op onderwijs, op zelfbeschikking.”

Dat de Twentse burgemeesters zeggen dat het nu ontbreekt aan wetgeving, klopt volgens Van Dijk deels. “Veel van wat misgaat in die groeperingen is al strafbaar. Wat mist, is het stukje psychisch geweld. Dat komt heel veel voor bij sektarische groepen, dus het is heel belangrijk dat dat wordt meegenomen in de nieuwe wet.”

Frankrijk is een voorbeeld van een land waar psychische manipulatie al strafbaar is en de Twentse burgemeesters pleiten hiervoor ook in hun brief. Postma: “Mensen die hier slachtoffer van worden verliezen stapje voor stapje hun identiteit en worden volledig geïsoleerd. Daarom moeten ook psychische dwang en manipulatie strafbaar worden.”