De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), de organisatie die asielaanvragen in Nederland afhandelt, gaat de asielprocedure eenvoudiger maken. De aanpassingen moeten ervoor zorgen dat nieuwe aanvragen voortaan binnen de maximale termijn van zes maanden worden afgehandeld. De IND wil zo voldoen aan nieuwe Europese regels en dwangsommen voorkomen.

De wachttijden voor de behandeling van een asielaanvraag bereikten vorig jaar een hoogtepunt. Van de mensen die nu wachten, zit meer dan de helft al vijftien maanden of langer in de procedure. De IND betaalde vorig jaar een recordbedrag van 79 miljoen euro aan dwangsommen omdat aanvragen langer dan zes maanden duurden. Dat bedrag was twee keer zo hoog als het jaar daarvoor.

Bovendien gaat op 12 juni het Europese migratiepact in. Het doel daarvan is meer grip te krijgen op asielmigratie en ervoor te zorgen dat asielprocedures in verschillende landen meer op elkaar lijken. Als die afspraken ingaan, moet de IND zich ook volgens Europese regels aan de maximale termijn van zes maanden houden.

Om daaraan te kunnen voldoen, wil de IND een aantal stappen uit de asielprocedure schrappen. “Onze huidige procedure is 26 jaar oud”, zegt Jan Willem Schaper, plaatsvervangend directeur-generaal van de IND. “In de tussentijd is het een hartstikke complex bouwwerk geworden. Dat willen we nu terugsnoeien, binnen de Europese regels.”

Vaker naar de rechter

Momenteel horen asielzoekers nog voordat de procedure is afgerond of de IND van plan is hun asielaanvraag toe te kennen of af te wijzen. Ze kunnen hierop nog reageren met hun advocaat, dit heet de ‘voornemenprocedure’. Deze procedure vervalt in de nieuwe manier van werken. Daarom vrezen advocaten en rechters dat meer asielzoekers in beroep gaan.

Asieladvocaat Wil Eikelboom wijst erop dat die voornemenprocedure vaak maar enkele dagen in beslag neemt. “Het gebeurt regelmatig dat de IND in het voornemen bepaalde aspecten of documenten niet heeft meegenomen. Wij wijzen de IND daarop en hopen dan dat de aanvraag alsnog wordt goedgekeurd. Maar ook als dat niet gebeurt, is het uiteindelijke besluit steviger dan vóór de voornemenprocedure.”

Het schrappen van deze stap verplaatst het werk van de IND naar de rechters, denkt Eikelboom. Ook de Raad van de Rechtspraak heeft zijn zorgen hierover geuit. Die verwacht de komende jaren, onder meer door deze maatregel, fors meer werk voor rechters en een flinke toename in het aantal asielzaken.

Andere maatregelen

Naast de voornemenprocedure schrapt de IND de volgende stappen:

Rechters zullen ook vaker besluiten van de IND moeten terugdraaien vanwege onzorgvuldigheden, verwacht Eikelboom. “En dan komt de zaak weer terug bij de IND.”

De IND begrijpt de zorgen. Toch is directeur Schaper van mening dat de procedure zorgvuldig blijft. De nieuwe manier van werken is volgens hem een versimpeling, maar de IND doet geen concessies op de juridische onderbouwing.

Bovendien denkt Schaper niet dat het aantal rechtszaken fors toeneemt. “Ook nu zegt de rechter in ongeveer 15 procent van de gevallen dat een IND-procedure niet zorgvuldig genoeg is geweest. Misschien wordt dat straks 16 of 17 procent.”

Nieuwe asielzoekers krijgen prioriteit

De snellere afhandeling is slecht nieuws voor asielzoekers die nu al in de procedure zitten. De IND gaat prioriteit geven aan nieuwe asielaanvragen waarbij ze de termijnen wel kunnen halen. Het ziet ernaar uit dat asielzoekers die voor 12 juni in Nederland zijn aangekomen daardoor langer moeten wachten.

Schaper beaamt dat IND-capaciteit die naar nieuwe aanvragen gaat, automatisch ten koste gaat van oude zaken. Maar hij voegt toe dat IND-medewerkers nu ook al vaak moeten kiezen tussen een nieuwe zaak in behandeling nemen of een oude zaak afhandelen.

“Dit zijn de meest moeilijke gesprekken die we hebben. Die mensen, hun leven staat stil. En dat doet onze medewerkers ook wat. Alleen, wij kunnen ook geen ijzer met handen breken. Het is de werkelijkheid waar we in zitten. Dus we zullen zo transparant mogelijk zijn.”

Dit leidt tot zorgen bij het COA, de organisatie die vluchtelingen opvangt. “Deze overgangsfase, waarin twee processen naast elkaar lopen, heeft grote gevolgen voor onze bewoners en opvanglocaties”, schrijft de organisatie in een brief.