Het ministerie van Algemene Zaken (AZ) moet jaren na dato alsnog op zoek naar coronastukken over het begrip “groepsimmuniteit”. Dat heeft de rechtbank Midden-Nederland bepaald in een beroepszaak gestart door Nieuwsuur en de NOS.

De rechtbank noemt de zoekslag die het ministerie heeft uitgevoerd “onvolledig”. Eerder tikte het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) het ministerie al op de vingers in de kwestie die zich nu bijna vijf jaar voorsleept.

Groepsimmuniteit

In maart 2020 hield toenmalig premier Mark Rutte zijn historische coronatoespraak. Daarin zei hij dat zolang er nog geen vaccin was, Nederland “gecontroleerd groepsimmuniteit” kon opbouwen. Daarop volgde kritiek: de gevolgen voor jongeren waren namelijk nog onbekend en het was de vraag of kwetsbare ouderen voldoende konden worden afgeschermd.

Ook RIVM-voorman Jaap van Dissel zei dat “de gedachte achter het beleid” was om het virus te “laten rondgaan onder de mensen die er eigenlijk weinig last van hebben.” Na de kritiek nuanceerden Rutte en Van Dissel hun uitspraken. Ze zeiden dat het bereiken van groepsimmuniteit geen “doel” was van het beleid, maar een “gevolg”.

Anderhalf jaar later publiceerde Nieuwsuur een onderzoek over hoe verschillende Europese landen het virus bestreden. Daaruit bleek dat de wens om gedeeltelijke immuniteit op te bouwen onder de jonge bevolkingsgroep toch een rol was blijven spelen in adviseurskringen rond het Nederlandse kabinet. Niet als hoofddoel of strategie, wel als wenselijk bij-effect.

Twaalf zoektermen

In het kader van journalistiek onderzoek vroeg Nieuwsuur in de zomer van 2021 al documenten op bij AZ,waarin werd geschreven over het begrip groepsimmuniteit. Het leidde tot een langslepend traject waarbij AZ slechts enkele pagina’s openbaar maakte. Volgens AZ waren er geen documenten die betrekking hadden op de “strategie” rondom groepsimmuniteit. Die specifieke term was door Nieuwsuur ook niet gebruikt in het informatieverzoek aan het ministerie.

Daarop volgde de gang naar de rechter, die de stukken opvroeg. De rechtbank oordeelt deze week dat het “onvoldoende duidelijk” is waarom de minister slechts een deel van de door Nieuwsuur gevraagde zoektermen heeft gehanteerd – acht – en de overige – twaalf – zoektermen niet. De manier waarop AZ de relevantie van documenten beoordeeld heeft “roept ook vragen bij de rechtbank op”, zo staat in de uitspraak.

AZ moet opnieuw gaan zoeken en de documenten opnieuw beoordelen. De rechtbank geeft het ministerie hier twaalf weken de tijd voor. Over de coronapandemie, een van de grootste crises onder de kabinetten-Rutte, starten dit jaar de eerste verhoren in de parlementaire enquête. Daarbij zal de Nederlandse aanpak van de coronacrisis ook uitgebreid aan bod komen.